W lipcu 2024 r. Komisja Europejska opublikowała Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/1987 z dnia 30 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2023/915 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów niklu w niektórych środkach spożywczych, które wprowadza istotne zmiany w zakresie maksymalnych dopuszczalnych poziomów niklu w wybranych środkach spożywczych. Nowe przepisy mają kluczowe znaczenie dla firm produkcyjnych z branży spożywczej – zarówno w kontekście bezpieczeństwa konsumentów, jak i zgodności produktów z obowiązującym prawem.
Dlaczego nikiel w żywności jest problemem?
Nikiel to metal szeroko rozpowszechniony w środowisku naturalnym i obecny w żywności zarówno z naturalnych, jak i antropogenicznych źródeł. Jego nadmierna obecność w diecie może prowadzić do negatywnych skutków zdrowotnych, takich jak:
- Toksyczność rozwojowa i reprodukcyjna (szczególnie istotna przy przewlekłym narażeniu)
- Nasilenie reakcji alergicznych i nawrót zmian egzematycznych u osób uczulonych na nikiel (dotyczy ok. 15% populacji)
- Potencjalne przekroczenie tolerowanego dziennego pobrania (TDI) u dzieci i niemowląt
Najważniejsze zmiany w limitach niklu
Rozporządzenie (UE) 2024/1987 zmienia dotychczasowe przepisy (UE) 2023/915, wprowadzając szczegółowe limity dla wybranych kategorii produktów spożywczych. Ustalone wartości obowiązują od 1 lipca 2025 r., a dla niektórych zbóż – od 1 lipca 2026 r.
Przykładowe maksymalne limity niklu (mg/kg) - Rozporządzenie (UE) 2024/1987
Obowiązujące od 1 lipca 2025
| Kategoria produktu | Maksymalny poziom (mg/kg) |
| Kasztany, orzechy piniowe, włoskie, brazylijskie, nerkowce | 10 |
| Pozostałe orzechy drzewne | 3,5 |
| Nasiona słonecznika | 8 |
| Orzeszki ziemne | 12 |
| Warzywa korzeniowe, bulwiaste, cebulowe | 0,9 |
| Warzywa owocowe | 0,4 |
| Warzywa kapustne | ~0,5 |
| Świeże zioła | 1,2 |
| Czekolada mleczna < 30% kakao | 2,5 |
| Przetworzona żywność na bazie zbóż (niemowlęta) | 3 |
Obowiązujące od 1 lipca 2026
| Kategoria produktu | Maksymalny poziom (mg/kg) |
| Zboża (z wyjątkiem wymienionych poniżej) | 0,8 |
| Pszenica durum, ryż | 1,5 |
| Ryż łuskany | 2,0 |
| Zboże rzekome i proso | 3,0 |
| Owies (bez niejadalnej łuski) | 5,0 |
| Owies (z niejadalną łuską) | 7,5 |
Konsekwencje wdrożenia limitów dla niklu w branży spożywczej
- Obowiązek dostosowania receptur i procesów produkcyjnych – firmy muszą zapewnić, że ich produkty nie przekraczają nowych limitów.
- Monitorowanie i dokumentacja – konieczne jest prowadzenie regularnych badań i dokumentowanie poziomów niklu w surowcach oraz produktach końcowych.
- Możliwość pozostania w obrocie produktów wprowadzonych przed wejściem w życie przepisów – produkty legalnie wprowadzone do obrotu przed 1 lipca 2025 r. mogą pozostać na rynku do końca okresu przydatności do spożycia.
Rekomendacje dla producentów związane z nowymi limitami niklu w żywności
Producentom rekomenduje się regularne przeprowadzanie badań poziomu niklu w żywności, które mogą być realizowane m.in. we współpracy z akredytowanymi laboratoriami. Ważnym krokiem jest także dokładna analiza łańcucha dostaw, pozwalająca na identyfikację oraz eliminację potencjalnych źródeł zanieczyszczenia niklem. Ponadto, niezbędne jest systematyczne aktualizowanie dokumentacji oraz procedur jakościowych, aby w pełni dostosować je do obowiązujących, nowych wymogów prawnych.
Eurofins Polska aktywnie wspiera firmy z branży spożywczej w dostosowaniu się do nowych regulacji dotyczących limitów niklu w żywności. Oferujemy:
- Wsparcie działu prawnego w interpretacji i wdrażaniu przepisów prawa żywnościowego
- Szkolenia z zakresu prawa żywnościowego dostosowane do potrzeb producentów
- Audyty zgodności z aktualnymi wymaganiami prawnymi i normami branżowymi
- Szerokie spektrum analiz laboratoryjnych obejmujących oznaczanie poziomu niklu oraz innych zanieczyszczeń w produktach spożywczych.
Podsumowanie
Wprowadzone limity niklu w żywności to istotny krok w kierunku zwiększenia bezpieczeństwa konsumentów oraz harmonizacji przepisów na terenie całej Unii Europejskiej. Firmy z branży spożywczej stają przed kolejnym wyzwaniem w postaci podjęcia działań dostosowawczych, aby zapewnić zgodność z nowymi regulacjami i uniknąć ryzyka wycofania produktów z rynku.
Bibliografia
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/1987 z dnia 30 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2023/915 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów niklu w niektórych środkach spożywczych.
- Zalecenie Komisji (UE) 2016/1111 z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie monitorowania obecności niklu w żywności.