Wiadomości o wycofaniu ze sklepów partii popularnych lodów, przypraw czy suplementów diety potrafią wywołać spory niepokój. Za tymi decyzjami stoi wykrycie niebezpiecznej substancji – ale właściwie co to? Tlenek etylenu to związek chemiczny stosowany do odkażania surowców spożywczych. Zamiast ulegać domysłom czy panice, warto opierać się na twardych faktach. Z naszego wpisu dowiesz się, dlaczego staje się on obiektem tak rygorystycznych kontroli sanitarnych.
Tlenek etylenu – co to jest za związek?
Wokół tematu zanieczyszczeń narosło wiele mitów, dlatego spójrzmy dokładniej na tlenek etylenu. Co to jest w rzeczywistości? To bezbarwny gaz o delikatnym, słodkawym zapachu, wykazujący silne właściwości trujące. W branży chemicznej służy głównie do syntezy glikolu etylenowego, wykorzystywanego w produkcji płynów chłodniczych czy włókien syntetycznych. W Unii Europejskiej dozwolone zastosowanie tego związku obejmuje sterylizację sprzętu medycznego oraz aparatury laboratoryjnej (zgodnie z wymogami bezpieczeństwa dla wyrobów medycznych i normą ISO 11135). Gaz ten skutecznie niszczy bakterie, wirusy i grzyby na powierzchni wrażliwych narzędzi. Choć sprawdza się w szpitalach, jego obecność w łańcuchu dostaw żywności stanowi poważny problem sanitarny, dlatego warto jest przeprowadzać badania poziomu tlenku etylenu.
Tlenek etylenu w żywności – skąd się tam bierze i w jakich produktach występuje?
Obecność chemii biobójczej w jedzeniu wynika z odmiennych regulacji prawnych obowiązujących poza Europą. W państwach Azji czy Ameryki Południowej substancja ta bywa powszechnie stosowana do fumigacji, czyli gazowania surowców rolnych w magazynach. Zabieg ten chroni ziarna i zioła przed pleśnią oraz bakteriami z rodzaju Salmonella. Unia Europejska już w 1991 roku wprowadziła całkowity zakaz używania tej substancji do odkażania produktów spożywczych. Tlenek etylenu w żywności trafia jednak na europejski rynek w surowcach sprowadzanych z krajów trzecich, gdzie normy pozwalają na bezpośrednią aplikację gazu.
| Składnik / Surowiec | Działanie / Dlaczego użyto EtO? | Gdzie występuje w produktach? |
| Nasiona sezamu | Zwalczanie bakterii Salmonella i pleśni w magazynach. | Pieczywo, tahini, słodycze, przekąski. |
| E410 (mączka chleba świętojańskiego) | Sterylizacja i ochrona mikrobiologiczna podczas transportu. | Lody, sosy, desery mleczne, dżemy. |
| Przyprawy (kurkuma, pieprz, imbir) | Dekontaminacja po zbiorach w wilgotnym klimacie. | Mieszanki przypraw, dania gotowe, sosy. |
| Ekstrakty roślinne (np. ashwagandha) | Odkażanie surowca przed procesem ekstrakcji. | Suplementy diety w kapsułkach i proszku. |
Gdy przetwórca doda zanieczyszczony stabilizator E410 do masy lodowej, cała partia gotowego wyrobu przestaje spełniać wymogi bezpieczeństwa. Stąd biorą się głośne akcje wycofywania żywności ze sklepów.
Jak działa tlenek etylenu?
Biologiczna aktywność tej cząsteczki wynika z jej budowy chemicznej. Jak w praktyce niszczy komórki tlenek etylenu? Działanie gazu opiera się na reakcji alkilacji, czyli wiązaniu się z białkami, RNA i DNA, co prowadzi do uszkodzeń materiału genetycznego. Podczas fumigacji żywności tlenek etylenu reaguje z naturalnie występującymi w produktach jonami chlorkowymi, tworząc 2-chloroetanol (2-CE) – trwały i również toksyczny produkt uboczny. Z tego powodu laboratoria badające żywność oznaczają sumaryczną zawartość obu tych związków. Do organizmu ludzkiego substancja ta wnika dwoma torami:
- inhalacyjnie – drogi oddechowe stanowią główną drogę narażenia pracowników fabryk chemicznych,
- pokarmowo – przewód pokarmowy wchłania związek wraz z zanieczyszczonymi produktami spożywczymi.
Tlenek etylenu – zagrożenia dla zdrowia i skutki ekspozycji
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaklasyfikowała ten związek do grupy 1 – substancji o jednoznacznym działaniu rakotwórczym. Jeśli chodzi o tlenek etylenu, zagrożenia wynikają zarówno z nagłego kontaktu z gazem, jak i stałego przyjmowania go z jedzeniem. Ostre zatrucie drogą oddechową wywołuje szybkie objawy:
- nudności i wymioty – układ pokarmowy reaguje obronnie na podrażnienie chemiczne,
- bóle oraz zawroty głowy – gaz wpływa ujemnie na układ nerwowy,
- podrażnienie śluzówek – występuje ostry ból gardła, kaszel i pieczenie oczu.
W żywności stężenia są zazwyczaj zbyt małe, by wywołać ostre zatrucie. Zastanawiasz się więc, jak w praktyce działa tlenek etylenu? Czy jest szkodliwy w niewielkich ilościach? Największe ryzyko niesie przewlekłe spożywanie skażonych surowców. Związek ten nie ma bezpiecznego progu – nawet minimalna dawka może uszkodzić DNA i zwiększać ryzyko nowotworów, w tym białaczek.
Standardy bezpieczeństwa i wycofania produktów – jak chroniony jest konsument?
Unia Europejska przyjmuje bezwzględne podejście w kwestii ochrony zdrowia obywateli – w branży spożywczej wykluczony jest tlenek etylenu. Zastosowanie substancji genotoksycznych w produkcji żywności objęte jest zasadą zero tolerancji. Według Rozporządzenia (WE) nr 396/2005 oraz przepisów dotyczących dodatków do żywności (Rozporządzenie (UE) nr 231/2012), maksymalny limit pozostałości (MRL) wynosi 0,01 mg/kg, co stanowi dolną granicę wykrywalności w nowoczesnych laboratoriach. Jakie mechanizmy chronią konsumentów na co dzień?
- Monitorowanie rynku – Państwowa Inspekcja Sanitarna pobiera próbki importowanych towarów do badań laboratoryjnych.
- Wymiana informacji – Europejski System Szybkiego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (RASFF) natychmiast alarmuje wszystkie kraje członkowskie o wykryciu nieprawidłowości.
- Obowiązek wycofania – producent po otrzymaniu zgłoszenia musi niezwłocznie usunąć daną partię z półek i opublikować komunikat dla klientów.
Jeżeli chcesz upewnić się, że produkty spełniają rygorystyczne normy unijne, skorzystaj z profesjonalnej diagnostyki laboratoryjnej. Kompleksową ofertę badań żywności – w tym precyzyjne oznaczanie pozostałości środków biobójczych i zanieczyszczeń chemicznych – znajdziesz na stronie laboratorium Eurofins. Zadbaj o bezpieczeństwo łańcucha dostaw i zaufanie swoich klientów.